Pages

Jumat, 02 April 2010

Denda


Olih I Nyoman Alit Suwarbawa



Matanainé sagét jeg-jeg ring ba duur. Uling semengan, tiang lan pecalang ané lianan mara acepok melincerin désané. Dinané mangkin tiang sareng pecalang ané lianan katugasin dadi tanda.

Ring désa tiangé kaucap tanda punika jejehina tekéning krama désané ri kala rahina panyepian. Tanda dadi nenda anaké ané nakal, anaké ané pesu ri kala rahina catur brata puniki.

Mangkin para tandané maseliahan ring pos kamblingé. Batis tiangé kenyat sajan, krana tumben jani tiang majalan melincerin désa. Biasané sepéda motor tegakin tiang malali. Kéto masi tanda-tanda ané lianan, makonyangan ngleserang batis. Ngangseg angkihané, ngenah pesan pesu bayu roko lan arakné. Ento ulian makejang ané dadi tanda mangkin tusing taén majalan joh. Batas pesu meli roko ring mukak gang manten suba negakin motor. Saru ngekoh majalan utawi pamér ngédéngang motor baru, métik Vario jani sedeng kerén.

Nyansan makelo, nyansan ilang ngangseg angkihan tiangé. Nénten rasayang tiang sampun matétéh bibih tiangé dugas mara enten. Tanda ané lianan saling pasautin kerokané. Sekadi pindang ring keranjangé, majéjér makonyangan nénten inget.

Padidi tiang enten, inget tiang unduké ané dumun. Dugas tiang kari truna, kaliwat tiang nakal. Nénten taén tiang ningehin munyin anak tua. Apabuin nyak ngoyong jumah ring rahina panyepian puniki. Listrik mati, ningehang radio tusing ngidang, apabuin mabalih kartun Tom&Jerry. Luungan malali ajak timpal-timpalé.

Mengkeb-mengkeb ngelidin tanda. Majalan ring gang-gangé. Dengak-dengok ngintip tanda. Takut tiang tangkep tanda. Ngemang kipekané majalan, ngintipin taluh-taluh ané anggéna aturan kala dina pangerupukanné ring pamesuan umah anaké.

Yéning sampun maan taluh, tiang sareng timpalé mapésta taluh ring umah timpal tiangé. Ditu dauh banjaré umah timpal tiangé madan I Ketut Lara. Jlemané bengal sajan patuh sakadi tiang. Apabuin nyak ngoyong jumah ulian panyepian. Dugas batisné elung matabrakan ulian trék-trékan liar, buin mabebed aji perban nak ngidang pesu. Apang maan nepuk jalan, abetné.

Minab sampun kudang tiban panyepiané punika. Tiang sampun duang tiban dadi pecalang. Uling tiang mara menék dadi sekaa banjar, tiang sampun katunjuk dadi pecalang. Uling tiang mara menék tua, sampun kaping kalih tiang dadi tanda.

Atiban satondéné tiang menék makrama tua, tiang kari truna. Dugas nika tiang ané paling wayah ring timpal-timpalé ané lianan. Timpal-timpal ané iaban tiangé sampun makejang ngantén.

Jelék dugas nika nasib tiangé, konden maan taluh sagét tiang suba matangkep. Ada tanda ané nututin pajalan tiangé. Mara tiang nyeluk taluh ring pejatiné, sagét bajun tiangé ada ané ngisiang.

“Mulih!” Kéto Pan Kobér ngorain tiang mulih. Lek sajan atin tiangé, apabuin jelék-jelék masi tuturné. Liu munyiné ngorahang tiang suba kelih sajan masi enu mapalalian tusing ngalekin hari raya padidi. Ngénggalang tiang malaib mulih. Macelep ka kamaré tur tiang masaré.

Enten tiang suba semengan, ané galahé suba madan ngembak geni. Anaké jani makejang suba dadi pesu. Magerudugan dingeh tiang anaké liwat ngaba motor. Ada ané gerung-gerung manesang motorné sawiréh uling ibi suba tusing mapanesang. Ada ané gending-gending, mirib karaoké. Ngenggalang tiang manjus. Kenehé suba kaebekin tekéning malali-lali.

Mara tiang pesu ka balé banjar, magerudugan tepuk tiang trunané ring tengah banjaré. Kénkén cara anaké matajén, saling desek, saling tongsok. Bareng tiang nyangjagang. Kondén tiang teked, sagét I Ketut Ramé matakon tekén tiang.

“Dija matangkep ibi Dé?”

“Aaah, Adi tawang?” Ngejengit tiang nyautin patakon I Ketut. Lek sajan keneh tiangé.

“Ditu ada adan anaké ané matangkep ibi.”

Ningehin minyuné I Ketut buka kénten, ngenggalang tiang matuuk ningalin adan tiangé. Mara nengok sirah tiangé, makesiab tiang. Paling duur munggah adan tiangé matémpél ring pengumumane punika. Timpal-timpal tiangé makejang nyurakin tiang. Koné tiang tusing nawang hari raya. Ada masi ané ngorahang tiang nénten anak maagama Hindu. Buin liu ané ngorahang tiang mabikas tusing cara anak Bali. Tusing ngalekin Bali mara tiang matangkep malali dugas nyepi.

Yéning alih, Anaké ané pesu nénten tiang manten. Liu anaké ané ngebat cekian jumahan. Majudi sekadi ané wénten ring dajan banjaré. Sinah yéning sampun majudi, diastun tusing pesu masi ento tusing nyepi adané. Ngudiang tiang manten ané masuriakin.

Lénan kén tiang wénten adan anak tua ané matulis ring pangumuman punika. Uningin tiang anak tua punika. Ia anak tua suba pikun, taén tepuk tiang ia paling ngalih umahné. Kanti ping telu mincerin gangé nanging tusing tepukiné umahné. Umahné manten engsapiné, apabuin hari raya ané tekané atiban cepok.

Sebet keneh tiangé ningehin munyin timpal-timpalé. Mulih tiang morahan tekening bapan tiangé. Takut bapan tiangé ngoél, ngamalunin tiang ngorahin yéning tiang matangkep ibi sanjané.

Tusing ja ngoél i bapa. Ia kedék manten. Buin tiang nyekenin i bapa yéning tiang matangkep ibi sanja.

“Sing kenapa, masi tuah denda amonto. Tusing kebés tabungané anggo mayah denda amonto Dé. Jani Gedé malajahin pelih Gedéné, yéning buin Gedé kanti matangkep. Kaliwat lek bapa tusing bisa ngajahin pianak. Kéto bapa ucapé ring margané.”

Sebet tiang ningehin munyin i bapa buka kénten. Ia tusing gedeg. Nanging tiang marasa pelih sajan. Ulian tiang kaliwat nakal, dados bapan tiangé masambat ring margané. Apabuin bapan tiangé anak tawangé polos, ané jani jelék ulian ngelah pianak buka tiang. Nyangetang tiang ngenehin unduké ento.

Ané jani matanainé makibehan kauh. Sinah guminé suba nyansan nyanjanang. Nanging makejang tandané nu masi entil, mirib makejang mangipi utawi kaliwat kenjel. Ibi petengé makejang magadangin anaké mapalalian cedar-cedaran aji pipa besi. Ada masi ané nganggo mercon gedé-gedé. Dija kaden meli. Sekadi perang ibi peteng desané. Cedar-cedur munyi meriam, keplag-keplug munyin musiké saru.

Kéto masi ada ané punyah nengen pipa besiné, ané lénan nutuin aji api uli duri. Pipané benenganga sik timpal ané lénan, yén suba makeplug sinah timpalé kena karbit lan ané ngenén kedék ingkel-ingkel. Kéto palalian truna-trunané peteng pangerupukané kanti munyin kukul panyepiané.

Sagét awang-awang ada munyi. Tolih tiang timpal-timpalé ané sing sadar, tusing ada ipit. Ngemang kipekan tiangé, jejeh tiang sawiréh munyi manten ada. Tusing ada nyén tepuk tiang yadiastun suba sebilang bucu kipekan tiangé.

Tiang makecos uling pos kambling. Tanda ané lianan kepupungan malaib saling tabrak saling ketugin, buiné ada ané kapupungan bangun tur ngapuakin timpalé. Takut tiangé dadi ilang, ipian timpalé makejang pegat. Ané ngerok suba tusing ada. Ada makejang masebeng gawat.

“Bah, nyen magerudugan?” Keto I Wayan Bongol matakon ngapung.

“I raga masi pelihné. Tusing ja majaga, nanging bakat masaré kanti liu mirib anaké truna suba ngelincak.” I Ketut Buduh ngeraos buka kénten.

Kénkén kadén undukné, makejang masebeng gedeg. “Mai jani buin ngelindeng.” Kéto Yan Jongos ngajakin.

Tiang maan majalan ngawanang. Adeng-adeng tiang majalan sareng telu. Pablés-blés anak cenik megat jalan. Pesu uling gang dajanan malaib ngelodang, ané uling kelod malaib ngajanang. Tusing ngenah jenengné, makejang matekep kamen.

Malaib tiang ngepung anaké cenik-cenik totonan. Kéto masi timpal-timpalé ané lénan. Makejang malaib ngepung. Bek sajan anaké cenik ring gang punika. Kepung tiang tur bakatang tiang abesik.

Anaké cenik ento panakné Nang Soléh. Mara orahin tiang mulih ia sagét ngeling. Matégtog gerong-gerong mesuang yéh mata. Maguyang ngidih apang tusing denda tiang. Sebet tiang nepukin. Inget tiang buin dugas tiang matangkep i pidan.

Sumber: Bali Post minggu, 28 maret 2010

Sepak Bola Tekén Tajén


Olih I Nyoman Alit Suwarbawa

“Jani anaké buduh tajén suba buduh kén sépak bola. Mula malénan sépak bola tekan tajén, yén kenehang liunan ané patuh.” Kéto I Madé Sakit Gedé nuturin sekaa tuaké ané seken sérius mabalih sépak bola. Sekaa tuaké tuah anggut-anggut ningeh tuturné I Madé.

“Di tajén ada dagang, ada anak mebelanja. Kéto masi di lapangan sépak bolané, ada dagang acung, ada suporter ané mebelanja. Tajén ajak sépak bolané pada-pada nganggo pis. Yén mendaftar milu pertandingan sépak bola masi mayah nganggo pis. Yén menang bertanding tur maan juara satu masi maan pis. Patuh ajak tajén, ngetohin siap aji pis, yén menang masi maan pis.”

Paling sekaa tuaké ningehin munyiné I Madé. Kangin kauh dingehanga munyiné patuh cara bolané ané kangin kauh tendanga di tipiné.

“Sépak bola misi latihan sakondén bertanding. Misi ngadayang pertandingan persahabatan anggo ngukur kemampuan. Tajén masi keto, di banjaré ngocék siap ajak timpal apang wanén tur duég mapalu siapé sakondén aba ka tajén. Ada tajén, ada anak ngetohin siap. Yén ada sepak bola liu masi pangedéné ngetohin sépak bolané. Pada-pada ada anak ngetohin. Di sépak bolané ada wasit, yén di tajén ada juru kembar. Masi fungsiné patuh pada-pada dadi penengah.” Nyeroscos munyiné I Madé, nanging sekaa tuaké makejang enggang. Bengong nepuk tendangan pemain sepak bolané ané gamang ngidayang ngagol.

“Yén ada tajén liu anaké suriak-suriak. Ring sepak bolané masi liu anaké uyut, ada ané ngenyatang kulungan kanti ngemasin pegat, ada ané nepek kendang, ada ané niup terompét. Masi pada uyut. Yén ada tajén kaucap lakar menumbuhkan prémanismé, liu anaké masifat keras lakar dadi préman ulian idup di tajén. Yén ada sépak bola masi kéto, patuh cara di jawa suba liu stadion uugé tekén suporteré. Ada suporter saling cak-cak ulian ngetohin kasebelasan. Anarkis masi adané.” Suud I Madé ngraos kéto sagétan sépak bolané suud. Ané jani kopok aqua sagét makacakan di stadioné. Penontoné makejang malaib ka lapangané. Ada ané nyagur pemain sépak bolané. Keto penontoné saling sabat mélanin kasebelasané. Yén di tajén tusing ada anak uyut ulian siapné kalah. Yén suba kalah sinah ia mayah.

Masaut I Wayan Sérius Bukan Main. “Yén nuturang sépak bola makejang anaké demen ningehang, yén nuturang tajén sinah orahanga haram. Sépak bola dikembangkan nanging tajén diberantas. Sépak bola maan pis untuk pembinaan kemajuan, nanging tajén maan pembinaan untuk ditutup. Yén milu matajén sinah lakal masuk kantor polisi, yéning milu sépak bola sinah masuk gedug menteri olah raga. Anaké ngetohin sépak bola uling joh, saling télepun ajak lawan metohné, tur tohané miliaran. Anaké ngetohin tajén langsung di kalangané, tur tohané paling gedé jutaan.”

“Tumbén Ci beneh Yan.” Keto I Madé sambilanga tepuk tangan. Sekaa tuaké ané lén iteh mabalih pemain sépak bolané ané makuah-kuah pesu getih. Kondén pragat tepuk tangané I Madé sagét I Wayan buin nyautin.

“Adabuin. Ané ngetohin tajén liunan anaké tiwas cara i raga, nanging anaké ngetohin sépak bola liunan jlema pangedé. Kanti bisa metoh ka luar negeri. Ento ngai anaké buduh tajén jani makejang demen mabalih bola. Magadangin sépak bola sabilang daslemahé. Yén ada sépak bola kanti engsap tekéning gaéné. Engsap masi tekén kawajiban ngelah kurenan, kanti liu jani lué mamitra ulian ané muani magadaging bola. Jeg mamegeng mabalih tipi. Batisné masi milu tanjung-tanjung cara anak meled bareng bertanding.”

“Betul… . Luungan sanget ngetohin sépak bola. Tusing jejeh tangkep polisi, tusing tuyuh meli jagung, tusing tuyuh mandusin siap, tusing ngaba kisa indeng-indeng. Buin sing perlu ka stadion, ngoyong jumah ngidupang tipi jeg maan metohan.” Buin I Madé numpukin raosné I Wayan.

“Adung Ci ajak dua. Beneh sabilang wai ajak ci dua indeng-indeng jani ngaba majalah bola. Dong iba padidi tuturang Ci dini?,” kéto I Komang Jaran Guyang nyaklekin.

Sumber: Bali POst minggu, 21 maret 2010

I Bérbi


Olih I Nyoman Alit Suwarbawa

Mara sajan tiang neked jumah uli kota. Suba duang bulan tiang di kota wiréh tiang masekolah di kota. Sasubané jumah, tepuk tiang i mémé ngeling. Panes sajan basang tiangé. Cara sesek tangkah tiangé. "Tuah i bapa ané ada, sinah i bapa ané ngéndahang." Kéto keneh tiangé.

"Puk, kréot," kéto munyin pintuné jagur tiang ping dua. Tiang majalan ka sisi. Naenang sakit lima, nanggehang gedeg, tiang negak di sisin paonné. Makesiab tiang wiréh tundun tiangé ada ané ngisiang. Mara tiang matolihan sagét i bapa ngajengit uli duri. "Ngudiang Nyoman nyagur pintu?" Cara api magulung-gulung keneh tiangé ningehang patakon i bapa buka kéto. Tuah sebeng barak biing ané edéngang tiang.

“Duh… Ngudiang Nyoman mara teka sagét suba nyagur pintu? Kenapa di kota? Ada masalah di sekolah? Apa Nyoman kuangan bekel masekolah di kota?,” buin i bapa ngusuin sirah tiangé.

Seken-seken i bapa tusing ngrambang gedeg tiangé ulian nepuk i mémé ngeling. Buiné joh sajan patakoné kanti ka kota. “Sing ada masalah. Adi i mémé ngeling?” Saklek sajan munyin tiangé kapining i bapa.

“Endén malu Nyoman salah tampi, mara bapa nongosin i mémé ngeling kadén Nyoman bapa ané ngéndahang i mémé. Matakon malu pang tusing Nyoman salah tampi buka kéné. Suba ada ajam i mémé ngeling. Suba orahin bapa suud mangelingin I Bérbi, nanging nyangetang geronganné.”

Gedeg tiangé nyansan ngilangang mara ningeh adan cicing ané suba limang tiban ubuhin jumah. “I Bérbi kenapa Pa?”

“Tuni semengan dapet bapa ia suba kekeh di mukak dagangan i mémé. Bungutné pesu didih putih. Layahné nyelép tur kutu lan limpitné masi milu mati.” Nyansan sebet tepuk tiang muan i bapa suud macerita..

“Bérbi tusing ada pelih apa. Negor anak tusing taén. Buin pisagané makejang demen ngajak I Bérbi nganggur. Apabuin I Bérbi tusing sakit. Ia masi ané matianga,” saut i mémé uli duri. Kali apa kaden i mémé teka, sagét i mémé suba negak durin tiangé.

“Beneh cara munyin anaké di peken. Rabiés tekané uli luar negeri, dini i raga ngamatiang cicing uli Bali. Cicing luar negeri ento benehné mulihang utawi matiang makejang.”

Tiang makesiab wiréh i mémé jani nuturang cicing luar negeri. Ané tawang tiang i mémé tusing bisa mamaca. “Mirib cicing luar negeri suba kasub jani di peken,” kéto tiang minehin raos i mémé.

Japi ja i mémé nuduk munyi di peken, nanging ada masi benehné. Tiang taén mamaca koran tur mabalih berita di televisi. Rabiés tekané mula uli luar negeri kanti jani teked ka Bali.

“Nah, sud to sebetangé. Mula monto pajalan idupné I Bérbi,” kéto i bapa ngorahin i mémé sambilanga ngusapin yéh mata ané ngetél di pipiné i mémé.

“Sing kéto Yan. Cang taén ningeh nak ada obat anti rabiés. Ngujang cicingé tusing obatiné gén, ngujang matianga? Yéning seken lakar nyegah rabiés ngudiang tusing makejang cicingé matiangé? Apa buin cicing luar negeri ané ngaba sakit ento jani tenang-tenang ngamah bé sampi, makandang aji besi, cara bos harus teratur maayahin. Lambat maang ngamah sagét suba kandangné sagrep-sagrepa. Ento ané benehné matiang.”

Sépanan i bapa masaut sagét i mémé ngelanturang raosné. “Inget cang dugas nu cenik. Dugas guminé panes petang dasa pitu tiban né suba liwat. Di jalané nepuk anaké matianga. Patuh cara cicingé jani di jalané tepuk nungging uyak muring. Matané ngelolak, layahné nyelép tur matétéh. Tusing nawang unduk sagét matianga. Jani taun duang tali nanggu dasa. Mara ada berita rabiés uli cicing luar negeri sagét makejang cicingé matianga.”

Mirib kaliwat sebetné i mémé wiréh I Bérbi mati, kanti bek kéto raosné. Mara tiang ingét, cara biasané I Bérbi suba nyilapin batis tiang yén tiang negak di bataran umahé. Ikuhné kilung-kilung, ia negak ring undagé lan endasné maselélégan di batis tiangé. Sagét jani I Bérbi suba mati, beneh ané busan tiang tusing ada nyapatin cara biasané ia “kong…, kong…, kong…,” ikuh lan baongné kituk-kituk.

Ingét unduké ento, tiang dot sajan ningalin I Bérbi. Tiang bangun. “Tiang kal ninggalin I Bérbi pesu Pa.”

Mara majalan dasa méter uli jumah suba tepuk tiang ada cicing selem nungging. Matané rebut muring. Layahné nyelép tur matétéh. Limpit lan kutuné pacég-cég mati.

Sebet keneh tiang nepukin cicing ento. Tiang nawang cicingé ento. Biasané cicing selem ento macanda ajak I Bérbi. Buluné selem tur adané I Bléki. Ané ngelahang madan I Ketut Buki.

Malih tiang majalan ngénggalang. Nyansan ngejohang tiang majalan, nyansan ngeliunang tepuk tiang cicingé nungging. Ada ané mabulu putih, selem putih, selem maukudan, belang bungkem, ada masi ané buluné kuning. Makejang ento cicing ané tawang tiang. Biasané cicing-cicing ento nyapatin tiang yén tiang ka peken. Ané jani mekejang suba nungging, tiang sebet tusing ada ané nyapatin.

“Pacég-cég jani cicingé mati. Sabilang wai jagi tusing ada cicing mamunyi. Ada maling malali I raga tuah lakar mangipi ulian cicingé suba tusing ada ané mamunyi,” kéto tiang mapineh kanti tiang teked di tongos dagangan i méméné.

Paling tiang nolihin I Bérbi ané oranga kekeh, nyelép tur matétéh tekén i bapa, ané jani suba tusing ada. Paling masi tiang nyuksuk kanti ka durin dagangan i mémé nanging tusing tepuk.

Makipekan tiang ka duri, ada juru sapuh ningtingang cicing warnané coklat patuh sakadi I Bérbi, nanging boya I Bérbi. Cicing ené madan I Macan ané ngelahang madan Wayan Kocan.

Nengok tiang ka gerobag ané anggona ngadahin cicing ento. Di tengah gerobagé wénten cicing buin telung ukud. Ané buluné putih madan I Ratih. Ané ngelah mawasta Luh Madé Wadih. Cicing ané selem putih madan I Joni. Ané ngelahang madan Nengah Rami.

I Bérbi suba kaku, matané ngalolak, layahné nyelép, buin matétéh cara sambatanga tekén bapan tiangé. Ia jani kateteh tekén I Joni, I Ratih, lan I Macan. Ngetél yéh matan tiangé nepuk I Bérbi buka kéto.

Disubané gerobag ento kakedeng tekén juru sapuhé, tiang makesiab. Uling dija kadén tekané sagét ada cicing cenik nyilapin batis tiangé. Jenengné patuh cara I Bérbi. Bungutné barak, cungehné selem, duur cunguhné masoét putih, tur warnané coklat. Tiang bengong mapangenan. Inget tiang dugas simalu matemu ajak I Bérbi limang tiban né suba liwat.

Cicing cenik warnané coklat nyilapin batis tiangé. Ikuhné kilung-kilung ngosodin batis tiangé. Dugas ento tiang ngutang luu di durin pekenné. Mara tiang majalan mulih sagét ia nugtug kanti jumah tiangé.

Ngénggalang tiang nyaup cicing cenik ané patuh tekéning i Bérbi ento. Tiang malaib apang énggal teked jumah. Tusing ada limang menit tiang suba teked jumah. “Mék I Bérbi suba mulih,” ada ping telu tiang gelur-gelur.

I mémé bangun uli abinanné i bapa tur nyagjagin tiang. Mara tiang lakar nyekenin maan cicing cenik niki sagét liman i mémé nyagrep cicingé ento. Mémén tiangé nyangkil cicing ento. Buin cicing ento budang-badingangé cara milihin kucit di peken. “Patuh cara I Bérbi dugas nu cenik,” kéto i mémé ngerenggeng.

Mirib i mémé jani kaliwat liang. Yéh matané tusing buin ngetél. Muané suba masunar liang. Mirib ulian I Bérbi suba ada buin. Kéto masi i bapa makenyem nepuk i mémé suba makenyem liang.

Sekat ento cicing cenik ento ngoyong jumah tiangé. Cicing ento kaukin tiang I Bérbi patuh cara cicing ané malunan. Ia bang tiang adan I Bérbi, adan modéren cara janine yadiastun adan tiangé Nyoman Kaplug, blin tiangé maadan Wayan Kaplag, lan I Nengah Kaplig.

Sumber: Bali Post Minggu, 13 maret 2010

Gedénan Béa


Olih I Nyoman Alit Suwarbawa

Ring paon tuah wénten bé gerang tekén sambel bawang. Kangguang tiang madaran tuah matimpal bé gerang lan sambel bawang ané penting basang tiangé tusing matalang wiréh jagi magadang ngaé ogoh-ogoh ring banjar.

Tiang negak masila ring mukak kamar tiangé nginyukang nasi, bé gerang tur sambel bawang. Minab sopinané sampun wénten kaping dasa. Bli Wayan sagét némbelés uli kamarné. “Bli sing ka banjar?” Kéto tiang nakonin Bli Wayan ané mara bangun uli jam dua manélpun tunangané tur lantas masaré.

Bli Wayan marérén ring mukak tiangé. Matané nu masi kucek-kuceké. Bibihné buin mauaban sakadi singa suud ngamah tur lakar medem. Ia kituk-kituk nyautin patakon tiangé.

Tiang ngerti jani hari sabtu. Mirib Bli Wayan lakar melali ajak tunangané. Apabuin ia suba manélpun uli jam dua, mirib jani suba majanji lakar malali ka pasih, yéning nénten ka pasih sinah ia malali ka sénggol. Tiang suba nawang pajalan bli Wayan tuah amontoan.

“O… Pasti lakar melali ajah Luh Putu? Sing med-med. Mula anak matunangan tusing taén med. Uli semengan ring télpunné jani buin malali. Magandéngan ngisi bangkiang tur madiman. Iri tiang nepukin Bli.” Sambilang tiang kedék ngrenggeng nyindir Bli Wayan ané sabilang wai nélpun tunangané. Tusing semengan, tengai, sanja, tur ngantiang masaré buin masi nélpun kanti HP-né mabalih ia masaré.

Bli Wayan kedek nyautin munyin tiangé. “Tusing kéto Man. Bli ngekoh jani ka banjar. Luungan masaré jumah pang tusing pocol magadang.”

Makesiab tiang ningeh munyin Bli Wayan buka kéto. Sakadi bulané tepuk tiang majalan nganginang. Mabading jani raosné Bli Wayan. Ané malu ia ngrapatang truna-trunané pacang ngaé ogoh-ogoh anggé ring pangerupukanné. Nanging jani ia ngorahang nyemak gaé rugi ulian magadang.

Suba telung wai Bli Wayan tusing taén nengok ka banjaré. Biasané sabilang wai ia nengok ka banjaré. Sekat suud rapat ring banjaré telung dina né suba liwat, ia nadak sara tusing taén nengokin ogoh-ogoh ané mara mabakalan aji besi. Unduké ento ngai tiang makeneh. Lantas tiang matakon tekén Bli Wayan. “Nak kenapa Bli ngekoh ka banjar? Suba telu dina Bli Wayan tusing taén nengokin ogoh-ogohé. Jani ogoh-ogohé suba makaput aji sidi kawat. Mani némpélin aji geluang semén, men tusing maan geluang semén jagi langsung ka kaput ban sepon."

“Sajan ngekoh bli jani ka banjar Man. Bli tusing demen i raga ngai ogoh-ogoh ané nelahang prabéa liu pesan. Kanggoang ngaé ogoh-ogoh ané biasa gén pang ngidayang kramané makejang nututin. Kanggoang ngaé ogoh-ogoh mudah ané penting luung, tusing jelék, tusing masi luung sajan. Tusing cara ogoh-ogoh ané lakar gaé jani. Mara parincian malu suba katotal nelahang limang juta. Nanging truna-truniné tuah ngelah kas telung juta. Dija lakar alihang buin pis? Ngalih sumbangan cara jani kéweh sajan. Anaké nak mula kéweh ngalih pis, tusing cara i pidan. Aluh ngalih pipis, barang-barang mudah, ngalih sumbangan masi aluh pesan. Ento dugas ogoh-ogohé malunan. Nyoman kondén truna.”

Tiang tusing nawang yéning ogoh-ogoh ané kondén peragat nika jagi nelahang pis akéh. Dugas rapat telung dina ané malunan tiang tusing bareng. Mirib dugas ento karinci pangonyang ogoh-ogohé ané jani kondén peragat ento.

Sépanan tiang masaut. “Bli suba maang gambar ogoh-ogoh ané mudah. Yéning ento gaé paling liu nelahang pis dua juta. Ogoh-ogohé masi tusing jelék, jenengné luung, ngaéné aluh, buin bakuh, kas masisa biun satu juta tur tusing buin ngebug krama banjaré nagih sumbangan. Nanging ogoh-ogohé tuah maawak atunggal, tusing cara ogoh-ogoh ané gaenin jani. Awaké gén suba tatelu. Masambung bilang bucu. Jenengné mula saja luung, nanging bisa gén luung. Anggo apa men ngaé ogoh-ogoh mael nanging pas ngigelang misi nyeh lung? Yéning pis suba liu telas, i raga buin tusing puas ngarap ulian nyeh lung. Buin mani bapané masi magebug sumbangan. Ulian jengah ngaé né luung i raga payu ulung.”

Tiang tusing bani nyautin munyin Bli Wayan. Tiang nawang munyiné tondén telas. Yéning ia mamunyi mula liu ngalih sasuluh ané ngabuktiang munyiné beneh. Tusing cara timpal-timpal ané demen geroak-geroék tusing nawang apa. Gedé-gedé mamunyi yéning takonin benehné tusing nawang.

“Truna-truniné kaasut ajak I Pongah. Ia ngusulang ngaé ogoh-ogoh ané kéto. Buin ia ngancukin truna-truniné, yéning tusing maan juara apa koné truna-truniné tusing lek terus kalah lomba ogoh-ogoh ring désa. Wiadin suba makejang papineh beneh kapesuang Bli ring rapaté, masi liunan mamilih ngaé ogoh-ogoh ané ngonyang prabéa liu kéto. Pang menang, koné.”

Tiang nawang ané madan I Pongah. Ia mula demen ngasut timpal nanging sujatiné ia tusing nawang apa. Ia demen ngalih musuh banjar lianan. Mirib ento ngaé ia sanget mangda banjaré menang lomba ogoh-ogoh.

“Buin ia ngraos Man. Masalah pis tusing dadi masalah. Mani lakar ia koné majalan ngalih sumbangan. Sumbar ia ngomong mara ia ngelah bapa sugih maliah. Ia tusing ngenehang truna-truni ané cara i raga. Keto masi krama banjaré ané cara i bapa. Ngalih dadaran tuah ulian magaé ring carik tur ngaritang sampi.”

“I Pongah ngraos kéto Bli?” Nyekenang tiang matakon. Bli Wayan anggut-anggut. Peluhné nyerékcét diastun guminé dingin. Ngenah pesan ia ngaba basang gedeg, kanti peluhné pacégcég ring kramiké.

“Suud ento pedihanga Bli! Mirib sujati makonyang trunané meled menang lomba ogoh-ogoh.” Ngigisang tiang ngorahin Bli Wayan. Bli Wayan makenyem, sarasa ia ngedékin tiang mamunyi kéto.

“Sujatiné bli masi meled menang, nanging apa gunané i raga menang yéning sujatiné kalah?” Makulit pesan raosné bli Wayan. Tiang kedék ngengkebang belog. Bli Wayan masi kedék ingkel-ingkel ulian tiang nénten masaut.

“Mula saja ogoh-ogohé menang ulian luung Man, nanging i raga tetep kalah. Hadiah juara satu lomba ogoh-ogoh kayang pangerupukané tuah maan pis duang juta. I raga ngaé ogoh-ogoh aji limang juta. Bin telung juta i raga kalah.” Tiang mara ngerti ané kasebetanga kén bli Wayan.

“Kéto masi munyin truna-truni tur krama désa ané lianan. Makejang lakar nyambatang i raga pantes menang ulian ogoh-ogoh maaji lima juta. Sujatiné munyi ento nyakitin kuping, yéning tusing ulian pis liu i raga tusing ngidayang ngaé ogoh-ogoh luung. Kéto raos anaké yening i raga menang.”

Bli Wayan lantas nglanturang raosné sasubané ngédéngang poto ogoh-ogoh ané édéngangé dugas rapat i telun. “Kéné jeneng ogoh-ogohé ané lakar gaé. Jenengné ngolét buin lemet. Mirib mara angkabang cepok suba lung. Yéning lung sinah i raga lakar kalah. Yéning seken lung buin kalah, liu pesan i raga lakar kalah. Uli pis i raga suba kalah pesan. Buin tutur anaké lakar jelék-jelék. Limang juta ngonyang pis ngai ogoh-ogoh masi kalah, lungan pules. Pasti suba kéto munyin anaké Man. Mula saja perlu ngisinin jengah, mula perlu ngalih menang nanging iwasin malu pangoyang ajak pamaané. Apang tusing i raga menang nanging makejang telah, gedénan béa adané Man.”

“Menang utawi kalah tetep maan munyi jelek-jelek ané ngaé i raga lakar mamedih, ngedegin anak, bisa masi dadiné masiat. Keneh ngulah kala dina pangerupukané dadi i raga kalanan. Sing kéto ya Bli?” Kéto tiang sok ngerti nyautin munyin bli Wayan.

Bli Wayan maanggutan tur lantas magedi ka WC, mirib basangné suba sakit sajan ulian ngingetang pajalan truna-trunané tusing ngitungang apa ngetohin jengah. Tiang dados paling minehin napi tiang tetep ka banjar ngetohin jengah lebian béa apa tiang nénten ka banjar tur pules jumah pang tusing rugi magadang cara munyin Bli Wayan.

Sumber: Balipos minggu, 6 maret 2010