Olih I Nyoman Alit Suwarbawa
“Da ngeraosang unduké kéweh ngalih pangupa jiwa di arepné I Wayan! Padalem ia marasa kéweh ngoyong joh, suba ada tugas dadi mahasisia buin ngenehang unduk pangupa jiwa kéweh alih di jumah.” mangawang-ngawang selat témbok dingeh tiang raos bapan tiangé.
“Bli, sajan kéweh jani rasayang tiang ngalih pengupa jiwa. Tusing ulian I Wayan masekolah di kota, nanging mula ulian anaké mabelanja jani abedik. Buruh suun masi bek sajan. Tusing tiang manten ané kereng matalang uling peken, bek masi buruh suun lénan masi nyatuaang sing maan magaé disubané majalan mulih.” Munyin i mémé masi mangawang-ngawang dingehin tiang.
“Nah. Da to sangetanga Luh. Anak mula jani suba madan krisis. Makejang anaké kéweh ngalih pengupa jiwa. Biaya makejang masi mael. Ento ngai anaké mekejang ngirit mabelaja. Kadi rasa cara i raga jani Luh, ngidang ngajeng mantén suba liang, sing makita buin Bli meli ané lénan. Apabuin ngelah tanggungan pianak masekolah di kota. Benehang Bli jani ngirit pang ngidang ngemang pianaké pis lebian, pang sing ia kanti makenta di kota. Pang sing bek ané kenehanga, yéning suba ngenehang tugas-tugasné masekolah buin ia ngenehang basangné seduk nanging pis pas-pasan.” Inceg i bapa nutur kapining i mémé. Mirib ulian peteng, tusing ngenah kemélan bibihné i mémé sagét malunan i bapa bin ngeraos.
“Ingetang Luh, da kanti ngaraosang keweh ngalih pengupa jiwa tekening pianaké. Pang tusing ia marasa mapecik kenehné. Suba luung ia masekolah pang tusing buin ia makeneh ngalih gaé tur suud masekolah. Kangguang i raga dini tunaan maliang-liang ngisinin keneh.”
Minab i bapa lan i mémé ngadén tiang kari lek-lep. Kaliwat kenjel tiang minab di jalané ané busan mulih ka désa, nénten marasa tiang lek-lep masaré uli mara teked jumah. Jani gumini suba jam dasa nanggu molas menit, tiang enten. Minab suba uling tuni i bapa nutur ajaké i mémé, nanging tiang mara nawang. Napi kadén ané sujatiné katuturanga i bapa lan i mémé, tuah amunika ané dingeh tiang.
Suud i bapa ngaraos buka kéto, tusing buin ada i mémé nyautin. I bapa masi tusing buin ngaraos. Mirib i bapa lan i mémé suba ngilitang kamen. Lek-lep kapining ipian ané luung.
Nyansan metengang, nyansan ngedatang matan tiangé. Ipian tiangé nénten lakar teka. Ané teka tuah raos i bapa lan i mémé itunya. Nyansan ngawang-ngawang ring keneh tiangé raos i bapa lan i mémé. Dadi ento kakenehan lan ipian ngedat petengé jani.
Makelo tiang ngenehang raos reraman tiangé. Buka kénten i bapa ngalihin tiang pengupa jiwa. Tiang dados lek sajan wiréh tiang suba petang tiban dadi mahasisia nanging durung masi lulus. Ento ulian tiang mabegéran masekolah ring kota. Tiang nénten pepes meli buku japi ja pis meli buku sabilang tiang mulih banga tekén i bapa. Pis punika anggén tiang meli baju lan celana ané kaucap gaul. Keneh tangé dadi mahasisia kerén lan nénten kaorahang pacul idup di kota.
Tiang inget dugas tiang mara tamat SMA, i mémé nakonin tiang jagi ngeranjing utawi tiang lakar magaé. Dugas ento tiang nyaritayang makejang timpal-timpal tiangé ngalanjutang masekolah pacang dadi mahasisia, wénten pacang ngalanjutang ka Universitas Pariwisata, wénten ka Universitas Pendidikan, masi wénten ané lakar masekolah di Universitas Umum. I mémé gelek-gelek ningehang tutur tiangé. Tawang tiang i meme nénten ngaresep tekening raos tiangé. Nanging i mémé makenyem girang tur ngorahin tiang ngalanjutang masekolah sekadi timpal-timpal tiangé.
Ulian kenyem i mémé sekadi bunga ané mara kembang, nyegerang bayun tiangé jagi mabegéran masekolah ka kota. Tiang suba ngenehang guminé di kota. Mabunga-bunga keneh tiangé, ada lampu ané kebit-kebit di perempatané, maan melali ka Super Markét ané gedé-gedé tur ramé. Liang tiang ngenehang guminé ané nénten pedas tawang tiang. Kanti tiang engsap takening padéwékan.
Mara tiang awai di kota, tiang liang sajan sawiréh suba tiang nepukin lampu di perempatané. Lampuné ngendih barak ngai anak marérén, ngendih gadang ngai anaké majalan, lan ngendih kuning ngai anaké ngebut. Anaké ramé sajan di kota, tusing pegat-pegat anaké paseliwer di jalané. Tusing cara di désa, ngidang matek anaké meseliweran.
Nyansan makelo tiang di kota, nyansan ngeliangang tiang napakang batis di kota. Di kota tiang nénten jejeh pesu peteng, yéning di désa tiang jejeh sajan pesu peteng. Wénten anaké ngorahang petengé galah jlema bisa ngeléak. Nénten wénten lampu ring jalané ané ngawinan léaké makacakan ngédéngang awak di jalané. Di kota tusing ada jalan ané peteng, makejang jalané misi mércury, paling cenik misi nion ané lantang tur galang ngeluntang. Pasti suba tusing ada léak ané bani pesu sawiréh guminé galang ngeluntang.
Anaké di kota masi bek sajan pesu peteng-peteng. Tusing anak muani manten, ané luh masi tepuk tiang paseliwer ring jalané. Ento ané ngaé tiang nyansan demen pesu peteng, cara malong ngalih amah kala galah petengé.
Dugas simalu tiang mulih ka désa, mémén tiangé makenyem sekadi biasané. Mirib ia liang sajan nepukin pianakné jani suba mulih. “Kangen” cara anaké biasané ngorahang. Mirib i mémé kaliwat kangen nepuk pianak ané suba makelo tusing tepukina. Ané jani tiang tumbén mulih tur nyeritayang idupé di kota ané luwung manten.
Satuang tiang guminé di kota lén sajan cara di désa. Ring kota pajéjér anaké madagang, tusing ada jlema tangar, tur guminé terus galang wiadin gumi peteng. Mebelanja tusing buin milihin dagang ané tangarin. Ngawagin bani mabelanja wiréh i raga tusing ada jlema nawang. Kuting luh-luh kotané ané jegég-jegég maribonding, makeriting, maponi tur macukur tengkulak lingebang tuturang tiang. I mémé tuah makenyem. Tusing buin nakonang gumi kotané. Minab i mémé kasub patuh cara tiang ané mara ngerasanin gumi kota.
Peteng suba gumini di désa, tiang sebet sajan. Gumi peteng, lampu limang watt cara suarga di duur kamar tiangé. Mawali jani tiang jejeh napakang batis tiange pesu. Tiang kari inget di désa guminé tenget. Kanti teka i bapa uli carik, guminé suba jam kutus peteng.
Negak tiang mabarengan ngajak bapan tiangé. Nutur tiang pateh sekadi ané tuturang tiang kapining i mémé. I bapa kenyem-kenyem manten sambilanga madaran. Cingakin tiang i bapa liang ningehin tutur tiangé. Tusing marasa telung jam tiang ngempuk gebuh tekéning bapan tiangé. Sagét i bapa suba lek-lep ring balé pasaréané.
Uling mara nengil di kota, tiang mulih ka désa abulan cepok. Ngekoh tiang mulih ngaminggu. Di Désa tiang jejeh pesu peteng. Tiang suba kadong biasa pesu peteng di kota, kanti tiang ngelah penyakit tusing ngidang masaré sebilang peteng. Yening tiang mulih ka désa, tiang nénten ngelah tongos magadang. Matan tiangé kelik-kelik ningalin lampu limang watt rebutin legu lan cecek. Tusing ada lagu cara di kota, wantah angkihan bapan tiangé ané pegat-pegat tur gedé nimpalin peteng tiangé. Nyaruang tiang sibuk ring kota ngurusin masekolah.
Sebilang ngabulan tiang mulih uling kota, i mémé lan i bapa cara kebo mabalih gong, tiang cara dalang ané masolah di balé banjaré. Inceg bibih tiangé ngamél-mél nyaritayang idup anaké ring kota, gumi kotané, anaké masekolah, para sesepuh ring sekolahé. Reraman tiangé tuah kenyem-kenyem. Ngaresepang napi nénten, tiang tuah ngaba tutur gebuh.
Tusing taén reraman tiangé nakonin tiang buin pidan peragat masuk, kén-kén nilainé, lan ané lianan di sekolah tiangé. Makadadua tuah makenyem mantén. I bapa lan i mémé masi tusing taén nuturang pakariané. Tiang masi nénten taén nakonin pakarian anak tua tiangé. Kaliwat begér tiangé tekéning kota.
Ané jani tiang mara inget. Tiang kaliwat mabegéran. Mara nawang idup di kota, tiang sagét engsap tekéning unduk di désa. Tusing taén tiang nyingakin bapan tiangé ka carik, mula apa di carik, akuda i bapa ngubuh sampi, celeng tur ané lianan ada di carik. Tiang wantah natakang lima yéning ngantiang majalan ka kota. Nénten taén tiang nakonin i bapa ngelah pis napi nénten. I bapa masi tusing taén ngorahang. Tuah makenyem.
Disubané petang tiban tiang ngoyong di kota. Itunyan tiang mulih, aget pesan tiang kenjel sajan. Tiang lek-lep masaré selidan tur bangun jam dasa peteng. Aget wénten ané ngentasin cunguh tiangé ané ngai tiang bangun tur ningeh mangawan ané tuturanga i bapa lan i mémé. Mara tiang karesep, reraman tiangé lan tiang pada-pada masolah, umah tiangé dadi panggung ané nyaksiang.
Idup tiangé tuah anak tuara. Wiadin tiang di kota, tetep bapan tiangé tuara. Cara jani kanti sebilang wai mirib i bapa ajak i mémé matbat guminé ané gerit sekadi pirengin tiang busan. Sebet tiang mabegéran.
Sumber: Bali Post
Sabtu, 01 Mei 2010
Unggul
Olih I Nyoman Alit Suwarbawa
Para petaniné demen ané unggul. Uling bibit unggul kanti asilné ané unggul. Yéning suba unggul sinah suba luung. Bibit unggul sinah ngaé ané luung, kéto masi asilné ané unggul sinah ngaé untung. Cara mamilih bibit jagung, petaniné mamilih bibit ané unggul, ané mrasidayang mentik subur, buahné pageréndot, tur yén adep payu mael.
Kéto masi anaké ané ngubuhin kucit. Uling mara meli bibit suba milihin ané unggul. Kucit ané unggul pastika énggal gedé, énggal mokoh yén adep dadiné maan untung gedé. Yén sakadi punika, sané unggul pastika sampun ngaba untung.
Ring pendidikan masi wénten ané kaucap sekolah unggulan. Mangda mrasidayang ngeranjing ring sekolah puniki, siswané maseléksi ketat. Ané ngidang materima masekolah i riki wantah siswa ané memiliki kemampuan lebih. Siswa ané otakné kenceng.
Minab sapunika ané ngaé anaké tua ngorahin pianakné jemet malajah. Meled sajan ngelah pianak unggul, yéning lulus ring tingkat SMP mangda mrasidayang ngranjing di SMA ané unggul. Para siswané masi makejang jani jengah malajah. Tetujoné tuah dadua; 1) Mrasidayang lulus, 2) Ngidang nglanjutang di Sekolah Unggulan. Makejang jani siswané demen ngajak ané unggul.
Yéning buka kénten, anaké ané matrima ring sekolah unggulan wantah anak ané dueg. Anak-anak ané dueg dados masi kaucap bibit unggul, patuh sakadi bibit unggul ring carik. Bibit unggul aluh ban miara, piara abedik masi hasilné tetep lakal unggul. Patuh masi cara siswa ané matrima ring sekolah unggulan, abedik orahin suba ngerti, ento ulian makejang siswané demen malajah. Hasil malajah siswané mauji secara Nasional, yéning siswané akéh ané lulus sinah sekolahé kaucap berhasil. Nénten wénten ané ngucap siswané berhasil.
Yéning sampun sakadi nika, napi sujatiné ané dados kaaucap unggul ring sekolahé? Sekolah Unggulan, Guru Unggulan, napi Siswa Unggulan?
Ané kaucap berhasil wantah sekolah. Ané nigtig tangkah yakti kepala sekolah. Guru-guruné nyambat ibané pedidi sawiréh tusing ada ané nyambat. Murid-muridé bengong, ngelah ijasah tur nilai luung, yén anggo ngalih gaé masi buin mayah.
Para petaniné demen ané unggul. Uling bibit unggul kanti asilné ané unggul. Yéning suba unggul sinah suba luung. Bibit unggul sinah ngaé ané luung, kéto masi asilné ané unggul sinah ngaé untung. Cara mamilih bibit jagung, petaniné mamilih bibit ané unggul, ané mrasidayang mentik subur, buahné pageréndot, tur yén adep payu mael.
Kéto masi anaké ané ngubuhin kucit. Uling mara meli bibit suba milihin ané unggul. Kucit ané unggul pastika énggal gedé, énggal mokoh yén adep dadiné maan untung gedé. Yén sakadi punika, sané unggul pastika sampun ngaba untung.
Ring pendidikan masi wénten ané kaucap sekolah unggulan. Mangda mrasidayang ngeranjing ring sekolah puniki, siswané maseléksi ketat. Ané ngidang materima masekolah i riki wantah siswa ané memiliki kemampuan lebih. Siswa ané otakné kenceng.
Minab sapunika ané ngaé anaké tua ngorahin pianakné jemet malajah. Meled sajan ngelah pianak unggul, yéning lulus ring tingkat SMP mangda mrasidayang ngranjing di SMA ané unggul. Para siswané masi makejang jani jengah malajah. Tetujoné tuah dadua; 1) Mrasidayang lulus, 2) Ngidang nglanjutang di Sekolah Unggulan. Makejang jani siswané demen ngajak ané unggul.
Yéning buka kénten, anaké ané matrima ring sekolah unggulan wantah anak ané dueg. Anak-anak ané dueg dados masi kaucap bibit unggul, patuh sakadi bibit unggul ring carik. Bibit unggul aluh ban miara, piara abedik masi hasilné tetep lakal unggul. Patuh masi cara siswa ané matrima ring sekolah unggulan, abedik orahin suba ngerti, ento ulian makejang siswané demen malajah. Hasil malajah siswané mauji secara Nasional, yéning siswané akéh ané lulus sinah sekolahé kaucap berhasil. Nénten wénten ané ngucap siswané berhasil.
Yéning sampun sakadi nika, napi sujatiné ané dados kaaucap unggul ring sekolahé? Sekolah Unggulan, Guru Unggulan, napi Siswa Unggulan?
Ané kaucap berhasil wantah sekolah. Ané nigtig tangkah yakti kepala sekolah. Guru-guruné nyambat ibané pedidi sawiréh tusing ada ané nyambat. Murid-muridé bengong, ngelah ijasah tur nilai luung, yén anggo ngalih gaé masi buin mayah.
Langganan:
Komentar (Atom)